سوال - متداول است بين عوام الناس كه به ضرايح و صندوق روى قبر ائمّه وامامزادگان‏عليهم السلام و علما -به عنوان دخيل-كهنه و ريسمان مى‏بندند و اگر آن‏ها را به‏حال خود بگذارند صورت ناپسنديده در آن صندوق‏ها پيدا مى‏شود، چنان چه‏خدّام آستانه‏ها آن كهنه و نخ‏ها را قطع نمايند جايز است يا خير؟

جواب - كندن آن‏ها مانعى ندارد.

سوال  - هرگاه شخصى درخت و سبزيجات خود را به آب غصبى آبيارى‏نمايد، آيا فقط مشغول ذمّه قيمت آن آب مى‏شود، يا اين كه خوردن آن سبزى وميوه درخت حرام است؟

جواب - خوردن سبزى و ميوه‏جات جايز است، و اشتغال ذمّه به قيمت آب دارد و بعد از اين‏هم عود به چنين عمل نكند.

سوال- ماشين‏هايى كه از طرف دولت و غيره در يدِ شوفرها است در بين راه‏اشخاصِ پياده مبلغى به عنوان كرايه به شوفر مى‏دهند سوار مى‏شوند با آن كه‏ممكن است اگر صاحبش بفهمد كراهت داشته باشد، چه صورت دارد؟

جواب - تصرّف در مال غير بايد به اذن و رضايت مالك باشد، يا به اذن كسى كه از طرف‏مالك اجازه داشته باشد، و چون شوفر يد بر ماشين دارد يدِ او اَماره بر اذن مالك است وسوار شدن به اذن او مانعى ندارد مگر آن كه عدم رضايت مالك معلوم شود.

سوال  - شخصى كه مظالم بر ذمّه او است و صاحب آن را مى‏شناسد لكن اگربخواهد به صاحب آن بگويد باعث فتنه و فساد مى‏شود، آيا مى‏شود مخفيانه درمال او داخل نمايد، يا اين كه به حاكم شرع رد نمايد؟

جواب - به طور مخفى در مال او داخل كند.

سوال  - هرگاه زيدى پولى بدهد به عمروى كه به بكرى برساند، و عمرو سهواً و يا عمداً بردارد تصرّف و خرج كند، لكن در صورت عمد هم قصدش دادن آن‏پول به بكر است، آيا در صورت عمد معصيتى متوجّه او مى‏شود؟ و هرگاه مثل آن‏را به بكر داد بري الذمّه مى‏شود يا خير؟

جواب - در صورت عمد معصيت كرده، در هر صورت اظهر آن است كه به دادنِ مثلِ آن به‏صاحب آن برئ الذمّه مى‏گردد.

سوال  - وجوهى از چند نفر به دست كسى آمده كه به هيچ وجه نمى‏تواند به‏صاحبانش برساند به جهت آن كه اسباب اتّهام مى‏شود و خطر دارد، و ممكن هم‏نيست در اموال صاحبانش به طورى كه نفهمند داخل كند، آيا بايد براى‏صاحبانش صدقه بدهد، يا راهى ديگر براى استخلاص دارد؟

جواب - حتّى الامكان - ولو به عناوين ديگر باشد - به صاحبانش برساند.

سوال  - بنده منزلى دارم كه طرف شرق آن همسايه‏اى است كه جدار منزل‏خود را نُه متر بلند نموده كه از تابيدن آفتاب و ماه در منزل بنده مانع مى‏باشد، ودر فصولى كه آفتاب لازم است به كلّى به واسطه آن جدار بلند محروم مى‏باشم، وروزى كه مى‏خواست اين ديوار را بنا نمايد به او متذكّر شدم كه شما حقّ نداريدكه ديوار خود را به اين اندازه بلند كنيد كه مانع استفاده من از آفتاب و ماه بشويد.

جواب داد كه: من ديوار خود را بلند مى‏نمايم شما هر كارى مى‏خواهيد بكنيد، آيااين شخصِ همسايه حقّ داشته كه ديوار خود را به اين نحو بلند نمايد يا خير؟

جواب - در صورتى كه ديوار اختصاصى خودش بوده حقّ داشته ديوار خود را به هر اندازه كه‏خواسته بلند كند، لكن خوب است همسايه رعايت همسايه را بكند.

سوال  - شخصى قبلاً باغى احداث مى‏كند و ديوارى اطراف آن مى‏كشدشخصى ديگر بعداً در يك طرف پشت ديوار آن باغ ديگرى احداث مى‏كند، ودرخت در آن مى‏نشاند به طورى كه شاخه‏هاى آن درخت‏ها در باغ اوّلى سايه‏مى‏اندازد، آيا صاحب باغ اوّلى حق دارد كه به صاحب باغ دوّمى بگويد: اين‏درخت‏ها را بِكَن براى باغ من ضرر دارد؟

جواب - هر قدر از شاخه‏هاى درخت‏ها داخل باغ اوّلى شده مى‏تواند صاحب باغ از آن‏هاجلوگيرى كند، و آن مقدار كه داخل باغ اوّلى نشده، لكن سايه آن‏ها موجب ضرر باغ اوّلى‏شده حق جلوگيرى ندارد.

سوال  - شخصى در زمين اختصاصى خود چاه مستراح حفر كرده است اين‏چاه تقريباً يك متر تا ديوار خانه همسايه فاصله دارد و آن همسايه مدّعى است كه‏آن چاه براى خانه‏اش سبب خسارت و ايجاد ضرر است، آيا در اين صورت رفع‏ضرر بر آن كه حفر چاه نموده لازم است يا خير؟

جواب - در صورتى كه كندن چاه از جهت سرايتِ رطوبات براى همسايه ضرر داشته باشدبعيد نيست عدم جواز.

سوال  - از باغ زيد ريشه درخت به باغ عمرو كشيده شده و درختى شده، آيااين درخت مال زيد است يا عمرو؟

جواب - مال زيد است، ولكن عمرو مى‏تواند آن را از ملك خود قطع نمايد.

سوال  - هرگاه شخصى در زمين خود درختى غرس كند كه شاخه‏هاى آن برروى فضاى زمين همسايه كشيده باشد و به زمين او ضررى وارد آورده باشد، آياحق دارد كه صاحب درخت را اجبار كند به قطع آن شاخه‏ها يا خير؟ در صورت‏حق داشتن آيا صاحب درخت ضامن خسارتى كه به زمين همسايه رسيده خواهدبود يا خير؟ و اگر شاخه‏هاى آن درخت بر زمين همسايه كشيده نشده و فقط سايه‏افكنده و بر زمين او خسارتى وارد شده، باز هم صاحب درخت ضامن است يا خير؟

جواب - بلى در صورت اوّل همسايه حق دارد كه صاحب درخت را اجبار به قطع آن‏شاخه‏ها بنمايد، و در صورت خسارت صاحب درخت ضامن خسارت آن مى‏باشد، ولى درصورت دوّم ضامن نيست.

..........................................................................

منبع:  استفتائات حضرت آیت الله العظمی بروجردی، جلد دوم ،ص362 الی 371.( چاپ موسسۀ حضرت آیت الله العظمی بروجردی)