سخنان حضرت آیت الله سید محمد جواد علوی بروجردی(مد ظله العالی) در پایان درس خارج 2/2/1388

لغزش عالم همچون شكستن كشتی است

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صل الله علی سیدنا محمد و آله المعصومین المكرمین المنتجبین و لا سیما بقیة الله الاعظم روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفدا فی العالمین ولعن علی اعدائهم و مخالفیهم و منكری فضائلهم و مناقبهم الی قیام یوم الدین.

 در حدیث كوتاهی وجود مقدس امیرالمؤمنین(ع)  می فرماید: «زلة(1) العالم کانکسار السفینه تغرق و تغرق» (2) زلٌٌ در این حدیث ،به معنای لغزش و، لیز خوردن است، اما زلٌة با تا، به معنای یک بار لغزش است. امیرالمومنین(ع) می فرمایند: لغزش عالم مثل شکستن کشتی است. عالم در اینجا، منظور عالم شیمی نیست، بلكه منظور عالم دینی و همه كسانی است كه بار هدایت و راهنمایی مردم را بدوش می كشند. لغزش، خطا و اشتباه عالم و لو برای یکبار مثل شکستن کشتی است. کشتی وقتی می شکند، در دریا غرق می شود، اما مشکل اینجاست که شکستن و غرق شدن کشتی اگر خودش به تنهایی باشد فقط ضرر مالی دارد. می­گویند کشتی­هایش غرق شده است، یعنی صاحبش ورشکسته شده و اموالش را از دست داده است. اما کشتی اگر شکست، فقط شکستن خودش به تنهایی نیست، بلکه آن چه در آن است، در دریا غرق می شود و از بین می رود. وجود مقدس امیرالمومنین(ع) می­خواهد هشدار بدهد که لغزش عالم دینی با دیگر مردم و دانشمندان علوم دیگر تفاوت دارد. یك دانشمند فیزیک اگر خطا بکند یک نظریه­ و فرضیه علمی است مثل ده­ها فرضیه دیگر که عنوان می­شود. ادله می­آورد بعد این ادله، نقص می­شود و ساقط می­شود. مراد از خطا در اینجا این خطا نیست. خطا کجاست؟ خطا آنجا است که تصمیم­گیری مربوط به سرنوشت مردم است. من به عنوان خودم، جائزالخطا هستم، اشتباه می کنم عملی را انجام می دهم. اما گاهی یك تصمیم و یك حرکت، و لغزشی است که به دیگران ربط پیدا می کند. سفینه این خصوصیت را دارد. مجموعه ای سوار آن هستند. مراد امیرالمؤمنین این است که عالمی که اعتقاد مردم به دوش اوست، عالمی که دیانت مردم بستگی به دیانت او دارد، عالمی که مقلَّد است، نه فقط مقلَّد در فقه، بلکه مقلَّد در عمل و در رفتار هم هست، اگر خطا و اشتباهی بکند، اگر یك تصمیم گیری نادرست داشته باشد هم خود این عالم را زمین می­زند،و هم همه آنهایی که مقلد او هستند. همه آنها که به تبعیت از او حرکت می­کنند، ساقط می­شوند. عالمی که سایه وجودی دارد، نفوذ و تأثیر در مردم دارد، حق اشتباه ندارد. وقتی می­خواهد تصمیم بگیرد، باید فکر کند، بسنجد ،پخته کند بعد تصمیم بگیرد. جای اشتباه نیست. امروز کارِما از این حرف­ها گذشته است. تا من حرف می­زنم نظرتان  به چهار نفر ازمسؤلان منصرف نشود. همۀ ما همین گونه هستیم. الان این دوربین­ها، این سایت­ها، این میکروفون­ها، کارهای ما را در تمام دنیا عرضه می­کنند. با یک موبایل همۀ حرکات و سخنان ما را گرفته و روی سایت پخش می کنند و 50 میلیون و 100 میلیون و یا... می­شنوند و می­بینند. گاهی یک حرکت خطا، یك موج پیدا می­کند. ما امروز در این وضعیت واقع شده ایم. وهابی­ها دارند این کارها را می­کنند. در گذشته که اینترنت نبود، حق خطا نداشتیم، اما امروز به مراتب و درجات بیشتر حق نداریم خطا بکنیم. خطای ما، خطای جماعت است. ما نسبت به اعتقاد مردم، نگهبانیم مردم به ما اعتماد می­کنند. ما به سلیقه  خومان نمی­توانیم سخن بگوییم. کلام امام صادق(ع) و کلام وحی را به سلیقه شخصی نمی­توانیم معنا کنیم، بلکه باید تبیان وحی باشیم همان طور که ائمه(ع) اینگونه بودند، پس نباید یک لغزش و خطا، یک گفته نادرست و یک عمل نادرست، انجام دهیم. من نمی­خواهم بترسانم. گاهی اوقات روایات، ما را محتاط می­کند، و کنار می­رویم و دست به سیاه و سفید نمی­زنیم. این روش هم درست نیست. باید وارد کار شویم، اما فهمیده داخل بشویم. مسئولیت و مشکل زیاد شده است. امروز ما نمی توانیم نسبت به جریاناتی که در دنیا می­گذرد، بی تفاوت باشیم و فقط به درس و بحث اکتفا ­کنیم و ندانیم در افغانستان، پاکستان و... چه می­گذرد. تا چند سال پیش همین طالبان وارد خراسان جنوبی، و شهر بیرجند می­شدند، و گروگان می­گرفتند و می بردند. ما نمی­توانیم نسبت به قضایای بیرونی بی تفاوت باشیم. ما نشسته­ایم و دلارهای نفتی، مذهب وهابیت را گسترش می­دهد. در روزنامۀ جنگ كه20 یا 25 سال پیش در پاکستان چاپ می شد مقاله­ای در آن آمده بود كه طلاب پاکستانی این مقاله را ترجمه کرده به ما دادند تا خدمت آقایان مراجع و بزرگان نشان بدهیم. در این مقاله آمده بود كه در پاکستان مدارس متعددی تشکیل شده و بیش از 100 هزار طلبه كه عمدتاً از افغانستان هستند،توسط وهابی ها تعلیم می بینند. در کنار مدارس، پادگان­هایی است که در این پادگان ها تمرین تیر اندازی می کنند، و همه نوع اسلحه در اختیارشان هست. 100­ هزار طلبه، خیلی زیاد است. ما می دانیم، اداره کردن این تعداد یعنی چی!! چند سال گذشت، تعلیم نظامی دادند سپس کل افغانستان را گرفتند. یک چهارم یا یک پنجم مردم افغانستان شیعه هستند. (در هزاره­جات، کابل و جاهای دیگر) شیعه کشی به راه انداختند که حد نداشت. چرا زمانی که مقدمات این کار را می­چیدند و شروع به کار کرده بودند، به فکر نبودیم؟! اقدامی نکردیم؟! چرا آخوندِ سنی وهابیِ این را فهمید و من آخوندِ شیعه نفهمیدم؟! این زلٌ است،مگر نزدیك سه میلیون نفر از مردم افغانستان در ایران نبودند؟دراین حوزه علمیه، با داشتن این همه اساتید،و با توجه به اینكه زبان آن­ها هم فارسی بود. چه کار برای آن­ها کردیم؟ ما برای حفظ شیعه مسئولیت داریم. در هر گوشه این دنیا نسبت به شیعیان مسئولیت داریم. چرا رها کردیم؟ امروز هم اگر می­خواهیم دچار زلٌ نشویم، از قبل باید پیش بینی کنیم.

آگاهی به زمان خویش

اگاهی به شرائط و اوضاع زمان یكی از مهم ترین اموری است كه انسان باید به آن اشراف داشته باشد تا با بهره گیری از این آگاهی بتواند مسیر روشن تری را برای حركت خود ترسیم نماید و بدیهی است كه هر چه مسیر روشن تر باشد اشتباهات بمراتب كمتر خواهد بود.

مگر امام صادق(ع) نفرمود: «العالم بزمانه لا تهجم علیه الوابس». و حضرت امام جعفر صادق(ع) نمونه بارزی است از كسی كه عالم بزمان خود بود و با اشراف و تسلط بر این آگاهی توانست شیعه را حفظ نماید، مشی امام صادق(ع) و دقت و ظرافتی كه آن حضرت در تحلیل اوضاع و بهره گیری از موقعیت ها از خود شان بروز داد بقای مكتب اهل بیت را تضمین كرد و از انقراض حتمی این مكتب جلوگیری كرد.اما اگر عالم به زمان نباشی، اشتباه پشت اشتباه پیش می آید.البته علم و آگاهی به زمان مشکل است. بنده به بعضی بزرگان عرض کردم الان برای اداره شیعه و مرجعیت شیعه باید ده­ها مشاور آشنا و مسلط در امور سیاسی این کشورها داشته باشیم و هر جا کاری انجام می­گیرد که دخیل در امور شیعیان است، بررسی کنند. به قول یک سیاست مدار انگلیسی چیزی که در جنگ تعیین کننده است، این است که انسان یک ساعت بیشتر دوام بیاورد. خوب ما باید سعی کنیم دوام بیاوریم. آیا درست است ما بنشینیم و جوانها را در دانشگاه از ما بگیرند، بچه ها را در مدرسه از ما بگیرند. در قم هم وهابی­ها رخنه کرد ه اند اهل اطلاع می­گویند در قم خانه­هایی هست كه افراد را تعلیم می دهند.در اصفهان رسماً نامه و جزوه پخش می­کنند. و ما در خواب خرگوشی هستیم!! ما می گوییم منطق داریم، تعالیم ما قوی است، به این کارها نیازی نداریم. اینطوری مثل خواب خرگوشی می شود.این كه بگوییم ما به این کارها نیاز نداریم؟!! این درست نیست. انصافاً کلام امیر، امیرالکلام است: «زلة العالم کانکسار السفینه تغرق و تغرق.»  والسلام علیكم و رحمة الله وبركاته.

.............................................................

1- ضل (بمعنای گمراهی است)- زل(بمعنای  لغزش است)- ذل( بمعنای خوار و ذلیل است)- ظل(بمعنای سایه است).

2- غررالحکم، ص 188؛ و نیز محمدی ری شهری ، میزان الحكمه، ج 6،ص 517.

3- بحار الانوار ،ج78 ،ص269؛ و نیز تحف العقول، ص261