سخنان حضرت آیت الله سید محمد جواد علوی بروجردی(مد ظله العالی) در پایان درس خارج

موضوع :تبلیغ عملی مهمترین مسئولیت عالمان دینی

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمدلله رب العالمین و صل الله علی سیدنا محمد و آله المعصومین المكرمین المنتجبین و لا سیما بقیة الله الاعظم روحی و ارواح العالمین لتراب مقدمه الفدا فی العالمین ولعن علی اعدائهم و مخالفیهم و منكری فضائلهم و مناقبهم الی قیام یوم الدین.

 تبلیغ شریعت و احکام اسلام دو گونه است: تبلیغ لسانی و عملی. خصوصیت تبلیغ نوع اول این است که تاثیرش سریع است، ولی ممکن است دوام نداشته باشد، لکن در تبلیغ عملی ممکن است تاثیر دیرتر واقع شود، منتها دوامش بیشتر است.

امیرمؤمنان علی(ع) می فرماید :

العالم من شهدت بصحه اقواله، افعاله؛ عالم کسی است که کردارش بر درستی گفتارش گواهی دهد.(1)

همچنین حضرت می فرماید:  ان وعظ الذى لا  یمجه سمع و  لايعدله نفع ،ما سكت عنه  لسان  القول  و نطق به لسان الفعل (2)

آنچه درمقام وعظ مهم است، ارشاد مردم و توجه دادن به بى‏وفایى دنيا و تذكر به اهميت  امر آخرت مى‏باشد، اما بسيار اتفاق مى‏افتد كه نتيجه مورد نظر به دست نمى‏آيد، زيرا تمجمج(3) سمع يعنى گفتارى كه گوش، شنيدن آن را نا خوش مى‏دارد اگرچه متوجه كلا م مى‏شود، ولى علاقه‏اى به شنيدن آن مطلب به هر دليل ندارد. يا آنكه مطلب را به گونه ای به نفع و دلخواه خويش تغيير مى‏دهد و بدون توجه به مفهوم اصلى مورد نظر واعظ، آن بهره‏اى كه مورد نظر خود اوست، از مطلب استفاده مى‏كند .

 اما به نظر اميرالمومنين(ع) وعظى هم هست كه هر گوشى با هر وضعيتى آن را مى‏شنود، چه گوشى كه اصلا براى شنيدن، نقص مادى دارد و چه گوشى كه نمى‏خواهد بشنود، اساسا" اين وعظ به گونه‏اى است كه هركس مجبور به استماع آن است و هيچ منفعت‏طلبى هم آن را نمى‏تواند به نفع خويش تعبير يا تفسير نمايد . و اهداف موردنظر واعظ را  هم تامين مى‏نمايد . و آن به تعبير امير المومنين وعظى است كه زبان از آن نمى‏گويد، ريرا اصلا گفتنى نيست. سكت عنه لسان القول و نطق به لسان الفعل . اعمال و رفتار واعظ است كه مردم را موعظه و ارشاد مى‏نمايد، اين را ديگر كسى نمى‏تواند نشنود و ترتيب اثر ندهد .

 در واقع امير المومنين با اين حديث مى‏فرمايند كه با اعمالتان مردم را جلب نمایيد، اگر واعظ مخالف كلام خود عمل نمايد، در حقيقيت موجب بى‏اعتبارى خودش و كلامى كه گفته و حتى در مواردى العياذ بالله موجب بى‏اعتبارى اساس دين مى‏شود، چرا كه عوام معمولا مسائل را به هم ربط مى‏دهند و خيلى هم به منطقى بودن قضيه توجه ندارند.

حضرت صادق (ع) هم فرموده اند:

 «كونوا دعاة الناس باعمالكم و لاتكونوا دعاةبالسنتكم»(4)

به غیر زبانتان مردم را به اسلام دعوت کنید، اگر طلبه ای هر دو نوع را در خود جمع کند حرفش تاثیر عمیق تری خواهد داشت.

روحانی  باید مواظب باشد تا با عمل و رفتارش عظمت اسلام و تشیع را حفظ کند. ساده زیستی یک روحانی باید مردم را به آخرت نزدیک کند که این خود تبلیغ عملی است؛ « لَقَدْ كانَ لَكُمْ في‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَة » و این وظیفه روحانیون است.

شاگردان حضرت عیسی (علیه السلام) چون تأثیرات تبلیغ فعلی و عملی را می دانستند، از آن حضرت سوال کردند: یا روح الله مَن نـُجَالِس؟ یعنی با چه کسانی مجالست کنیم؟ و آن حضرت در جواب فرمودند:« مَنْ يُذَكِّرُكُمُ اللَّهَ رُؤْيَتُهُ وَ يَزِيدُ فِي عِلْمِكُمْ مَنْطِقُهُ وَ يُرَغِّبُكُمْ فِي الْآخِرَةِ عَمَلُه »(5)، شما با سه گروه معاشرت کنید: اول کسانی که دیدارشان خدا را به یاد شما بیاورد. دوم افرادی که منطقشان موجب فزونی عمل و رفتار نیک، در شما می شود و سوم گروهی که عملشان سبب می شود تا شما به آخرت اشتیاق بیشتری بیابید.

معصومین (علیهم السلام) در روایات بسیاری مردم را به مجالست با علما و اهل علم ترغیب فرمودند. لذا بر ما فرض است که به آن سه خصوصیت مذکور متخلق گردیم تا مردم از اهل علم الگو بگیرند.

 در گوشه و كنار تاريخ گاهى از اوقات به بزرگانى برخورد مى‏كنيم كه در يك شهر و یا يك منطقه و استان، به عَلَم روحانيت آبرو داده‏اند، اعمالشان واقعا وعظ بوده است که دربرخى از موارد بعد از دويست سال، هنوز هم تدين بسيارى از متدينين به حساب عمل و تدين آنهاست .

آیة الله بروجردی طوری بودند که هر کس ایشان را می دید به یاد خدا می افتاد. روحانی موظف است با زیّ طلبگی و با رفتارش مردم را به خدا متوجه کند.

 بهترين موعظه

  اين يك واقعيت است وقتى كسى به جاى حرف زدن تمام حركات و سكنات خود را براى خدا خالص كرد و حرف زدنش فقط براى رضاى خدا بود و براى منافع و مقام خود، حق را تغيير نداد و در آنچه مربوط به او نيست، تصرف بي جا نكرد، اين«عمل» بهترين موعظه براى مردم است.

 امروز با پيشرفت جوامع بشرى و وجود فنآورى‏هاى روز، كار تبليغ بسيار راحت شده است .اولا :در مدت بسيار كوتاهى مى‏توان به جاهاى مختلف سفر كرد. ثانيا: با وسايل صوتى و تصويرى مدرن و جديد مى‏توان افراد بيشترى را تحت پوشش قرار داد . ثالثا :جمعيت بيشترى هم براى استماع وحود دارند.

  ولی بدون ترديد، امر تبليغ مطلوب نيست و قطعا در مسير راه اشكالاتى وجود دارد. مطلبى كه دست مايه تبليغ قرار مى‏گيرد ،كلام الهى و كلام معصومين است و در واقع تبيين كلام الهى است. پس اشکال در کجاست؟ اشكال را بايد در جاى ديگرى جست و جو كرد يكى از اشكالات مهم به شخص واعظ بر مى‏گردد ،كه درعمل منادى مطلبى نيست فقط با زبان مردم را ارشاد می کند. مردم وعاظ را در جايگاه ائمه طاهرين مى‏بينند و توقع دارند كه هر كس در اين جايگاه قرار گرفت ،بوى ائمه طاهرين را به مشام مؤمنين برساند. خود او نيز معطر به اين رايحه دل‏انگيز باشد.

در روايت شريفى از امام صادق (ع)آمده است :

 «كونوا لنا زينا و لا تكونوا علينا شينا»(6)

 گرچه اين حديث خطاب به همه شيعیان است، اما به مصداق الاقرب فالاقرب ،به وعاظ بيشتر برگشت دارد ،چرا كه انتساب آن ها به ائمه طاهرين به علت مسئوليتى كه بر عهده گرفته است، نمود آشكارى گرفته است .

بهترین الگوهای ما پیامبر اعظم(ص) و ائمه اطهار(ع) هستند که راه و روش آن بزرگواران در همه عصرها و نسل ها برای انسان حجت است و راهگشای سعادت و کمال انسان خواهد بود.براساس تحقیقات به عمل آمده در صدر اسلام تعداد کسانی که با دعوت و تبلیغ عملی پیامبر اعظم(ص) به اسلام گرویده اند، بیشتر از تعداد کسانی بودند که با روش کلامی و تبلیغ لسانی آن حضرت به اسلام گرویده اند. این درحالی است که تبلیغ مستقیم آن ذوات مقدسه در زمانی انجام می گرفت که آنان خود عامل به اوامر و نواهی به دیگران بودند و هیچ امر و نهی و فریضه ای را از دیگران طلب نمی کردند مگر آنکه خود در عمل به آن مقوله سبقت می گرفتند. علی(ع) می فرماید: هیچ چیزی را به شما امر نکردم مگر آنکه در آن چیز نسبت به شما با عمل سبقت گرفتم.

 اهميت لباس روحانيت

 مقام وعظ و لباس روحانيت به مثابه سلاح و لباس يك سرباز است. آن گونه كه به يك سرباز مى‏آموزند که چگونه و چه وقت سلاح خود را به كار گيرد و با دقت از مهمات و گلوله‏هاى جنگى استفاده كند و به او تفهيم مى‏شود لباسى را كه برتن نموده، جايگاه خاص او را در دفاع از جان و مال و ناموس مردم نشان مى‏دهد، يك واعظ هم بايد بداند كه چگونه و  در كجا لب به سخن بگشايد و جز بر مدار حق، گرد مدار ديگرى نگردد . لباس روحانيت هم نشان دهنده انتساب به خاندان پيامبر و كسوت نوكرى آل محمد است. نباید آن را سبک کرد، بلکه باید حرمت آن را نگه داشت. اينكه مي فرمايند نماز يك عالم هفتاد برابر نماز جاهل ثواب دارد، اگر خطايى هم از يك فرد عالم سر بزند، مجازاتش سنگين‏تر از مردم عادی است .در روايات به صور گوناگون نقل شده كه در جهنم كسانى عذاب مى‏شوند كه از بوى تعفن آنها اهل محشر در رنج هستند. وقتى از جرم آنها سئوال مى‏شود، مى‏گويند اينها عالمانى هستنند که به علم خود عمل نمی کردند بلکه گناه مى‏كردند !!

 يك عالم وقتى مى‏گويد اياك نعبد و اياك نستعين، مى‏فهمد يا بايد بفهمد چه مى‏گويد. اگر نظرى غير از خدا داشته باشد و كس ديگرى را در زندگى خود مؤثر بداند، مشرك است .

 عالمى كه در مقابل يك كودك دو ساله گناه نمى‏كند، اگر در خلوت مرتكب گناه شود ، معلوم می شود که براى خداوند قادر متعال و سميع و بصير به انداره آن طفل خرد سال هم  ارزش قائل نشده است !!

 اميرالمؤمنين صلوات الله و سلامه عليه مى‏فرمايند :

« اتقوا معاصى الله فی الخلوات فان الشاهد هو الحاكم»(7)

انشاءالله لذات دنیا چشم و گوش ما را کر و کور نکند و این پیشرفت صنعت، سبب غفلت و دوری از خالق طبیعت نگردد و هویّت طلبگی خودمان را از دست ندهیم، بلکه با استمداد و توکل به خداوند، روزبه روز به خداوند نزدیکتر شویم. والسلام عليكم و رحمةالله و بركاتة

...................................................................

1- غررالحکم، ص ۷۶؛ عیون الحکم و المواعظ، ص50.

2- غرر الحکم،ص3538، میزان الحکمه،ج4، ص3602.

3-تمجمج یعنی كلمات را نا مفهوم ادا کردن

4-بحار الانوار، ج5،ص 198؛غرر الحکم ،ص107.

5- بحار الانوار، ج1،ص 203،ح 18.

6- وسایل الشیعه(ال البیت) ، ج12،ص 194،ح18.

7- وسایل الشیعه ، ج 15،ص239؛ نهج البلاغه ،حکمت 324.